Foreningen !les

(Skrift i kursiv viser til kompetansemål i norsk etter 10. klasse.)

Sjølv om elevane har moglegheit til å høyre tekstane, kan det vere fint å lese høgt for dei. Til teksten Kiffe, Kiffe er enkelte oppgåver basert på høgtlesing.

Læreplanen i norsk set som eit mål at elevane skal presentere viktige emne og uttrykksmåtar i sentrale samtidstekstar og samanlikne dei med framstillingar i klassiske verk frå norsk litteraturarv. Følgjande tabell viser eit forslag til kva slags tekstar som kan plasserast under dei ulike emna. Nokre av tekstane kan dekkje fleire mål.

• Kva betyr å trakassere?
• Korleis kan språk trakassere og diskriminere?
• Kva slags ord blir banneord? (Ofte ord med bakgrunn i Gud og Djevel eller ord som er knytt til kjønnsorgan/avføring.)
• Kva oppnår vi med å nytte banneord?
  
• Kan ein oppnå det same utan å banne?

• originalitet (har ikkje lese noko sånt før)
• overraskande handling (god spenningskurve)
• blir ein godt kjent med personen (-ane)
• å kjenne seg att (det kunne ha vore meg)
• skapar ei anna og ny verd
• språk (lett å lese, gode språklege bilete, verkar ikkje konstruert)
  
• lærer noko av boka, kan utvide forståinga av verkelegheita
• god struktur på handling og oppbygning

1. Leit etter gode formuleringar! Skriv dei ned undervegs i lesinga.
   
2. Vel ut ein tekst du likte og ein du ikkje likte så godt. Skriv ned punktvis kva som er grunnen til synet ditt på desse tekstane. Prøv å finne eksempel i teksten som viser kva du meiner.
   

1. Finn eksempel på korleis spenninga i teksten blir bygd opp, båe kva som skjer (ytre handling) og kva personane tenkjer om situasjonen (indre handling).
2. Kva slags inntrykk får du av Nadolski?
3. Korleis synst du forteljinga skal fortsette? Skriv ned stikkord sånn at du kan fortelje andre kva du ser for deg.
   
4. Kunne du ha tenkt deg å bli med på ein måneekspedisjon? Kvifor (ikkje)?
   

1. Finn eksempel i teksten på korleis det kroppslege ubehaget til Tom blir skildra. Kva synst du om skildringane?
   
2. Kva synst du om trenarens metodar? Ville du ha vorte motivert av han til å yte ditt beste? Kvifor (ikkje)?
3. Gi eksempel på stader i teksten kor det blir nytta banneord. Synst du orda glir naturleg inn i samanhengen? Kva oppnår forfattaren med å bruke ”stygge ord”?
   
4. Teksten pregast av mykje dialog og ”ungdommeleg” språk. Er det ord du sjølv kunne ha nytta, eller synst du orda verkar gamaldagse eller konstruert ungdommelege? Gi eksempel.
   
5. Kven syns du er helten i teksten? Kva slags karaktertrekk har han?
   
6. Forholdet mellom Tom og Magnus er annleis på slutten av teksten enn i byrjinga. Kvifor det? Vi får vete ein del om kva Tom tenkjer om Magnus. Kva trur du Magnus synst om Tom? 
   
7. Teksten brukar mellom anna humor som verkemiddel. Finn eksempel på morosame episodar eller misforståingar. Sjå for deg teksten utan desse episodane. På kva slags måte ville det ha endra ditt syn på hovudpersonen?

1. Legg merke til korleis Annika blir skildra når Marius kjem bort til bordet deira. Korleis er skildringane med på å forsterke den ubehagelege kjensla ho har?
2. Synst du Erle oppfører seg OK mot Annika? Grunngje.
   
3. Dei to jentene ser ut til å vere ganske ulike. Lag ei liste med motsette adjektiv som skildrar jentene. På kva slags måte kan kontrastar vere med på å skape spenning mellom to personar? Gje eksempel.
   
4. Erle og Annika er stesystrer. Trur du dei hadde oppført seg annleis mot kvarandre om dei ”berre” var venninner?
   
5. Annika seier ”hjelp!”. Erle prøver å hjelpe ved å få Marius til bordet deira, men Annika meiner ho har misforstått. Kva meinte Annika da ho sa ”hjelp!”?
6. Kva slags tips ville du ha gitt til Annika før ho treffer Marius neste gong?

1. Synst du dikta er morosame? Grunngje.
2. Skriv eit dikt på maks 30 ord der emnet er kjærleik/forelsking/kjønnsroller og der du nyttar:
   - ordet ”du” og ”ikkje” samt eitt ”grovt” ord
   - humor som verkemiddel
3. Les opp i klassa og gje kvarandre respons ut frå følgjande kriterium:
   - var diktet morosamt? Kva gjorde det morosamt?
   - klara eleven å lese diktet med passande tonefall og innleving?
   - kva synst du sjølv om diktet og framføringa di? Grunngje.

1. Kva siktar tittelen til?
2. Dama på toget opplevde dette for lenge sidan. Kva kan vere grunnen til at ho fortel det til ein ukjent person, mange år seinare?
   
3. Kvifor kunne ikkje jentene leike saman meir?
4. Kvifor kom ikkje familiane som vart henta attende?
5. Nokre gonger kan kontrastar forsterke ei stemning (gråt/latter). Finn eksempel på hendingar som står i motsetnad til dei alvorlege hendingane i teksten. Kva oppnår forfattaren med dette?
6. På kva slags måte prøver personane i teksten å behalde verdigheita sjølv om dei er fråtekne mykje av makta over seg sjølve?
7. Korleis trur du jenta som fortel historia, synst det var å ete maten til familien Birnbaum?
8. Synst du det var riktig av dei å ete maten? Grunngje.
9. Hadde ”den vanlege tyskar” ansvar for nazistane si behandling av jødane? På kva slags måte kan historia vere aktuell i dag?
   
10. For elever med nynorsk som sidemål: Arbeid med personleg pronomen.
    

1. ”Han var den trettende eleven”. Kva kan talet 13 symbolisere?
2. Kvifor beit Pi Mik i øyreflippen?
3. Pi seier til Mik at han er morosam. Kvifor det, trur du?
   
4. Kva kan Mik meine med ordet ”parallellverden”?
   
5. I det nest siste avsnittet fantaserer Mik. På kva slags måte kan fantasien hans kallast ei parallellverd?

1. Humoristiske samanlikningar blir fleire gonger nytta som verkemiddel i teksten. Finn eksempel og forklar kva som gjer at det blir morosamt.
2. Elevane er grundig overvakte, båe gjennom kamera og loggføring av PC. Kva slags problem meiner du sånn overvaking kan føre med seg? Er det greitt å overvake det elevane gjer for å unngå problem?
3. Kva er hacking?
4. På kva slags måte kan vi seie at det er ein maktkamp mellom Benson og Marcus på kontoret?
   
5. ”Kunnskap gjer makt” er eit kjent ordtak. Vis korleis løyndommane til Marcus kan sjåast som eit eksempel på det.

1. Intervjuet handlar om verkelege hendingar. Korleis verker det på ditt førsteinntrykk av teksten samanlikna med om det hadde vore ei oppdikta historie?
2. Tsunamien tek frå Helene all kontroll og forandrar livet hennar fullstendig. Beskriv først kjensla av avmakt og deretter korleis ho prøver å overleve medan tsunamien varar og vekene etterpå.
   
3. Helene beskriv kjensla av ikkje å bli teke på alvor. På kva slags måte kan det vere vanskeleg for andre menneske å omgå ein person som har opplevd noko så forferdeleg?
4. Kva er PTS (bruk eksterne kjelder)?
   
5. Finn eksempel på korleis ei naturkatastrofe (t.d. jordskjelv, vulkan, tørke, tsunami) har forandra livet til eit menneske i ein annen del av verda. Skriv ein kort tekst (vel sjanger sjølv) der du formidlar nokre av vanskane personen har stått overfor.
6. Legg merke til tidsbruken i intervjuet (vekslar mellom presens og fortid). Korleis påverkar det di oppleving av dei ulike hendingane?

1. Kva meinast med ”et selvoppfyllende profeti”?
   
2. Kva slags punkt på lista oppfylte Kris? Korleis kan det sjåast som ein tragisk ironi i teksten?
3. Kris og Kim nyttar innimellom ”stygge” ord til kvarandre, til dømes my ass, din kødd. Verkar det annleis å lese desse orda enn å seie dei? Grunngje.
4. Beskriv skilnaden mellom Kris’ og Kim sine måtar å snakke om jenter. Samanlikn med Sug. Kva slags likskap og skilnader finn du mellom korleis dei snakkar til kvarandre om det motsette kjønn?
5. Når Kris tenkjer på samtalene han hadde med Kim, kan det vere ein måte for han å arbeide med sorga. Samanlikn med Jeg har sydd... Kan andre sine historier vere til hjelp når ein mister ein kjær person? Er det skilnad på om historia er sann eller oppdikta?

1. Teksten nemner nokre historiske personar. Kven? Når omtrent finn handlinga stad?
2. Finn eksempel på ulike perspektiv i bileta. Kva slags ulik funksjon kan fugle- og froskeperspektiv ha?
3. Kva trur du skjer vidare? Teikn eller skriv stikkord.
   
4. Finn eksempel på den knappe sagastilen i teksten.
   

1. Du er reporter for lokalavisa og skal skrive ei reportasje om forsvinninga til Julian Brown.
   
2. Skriv ei skildring av Smalvik. Hugs å få med mange sanseinntrykk: syn, hørsel, lukt, smak, kjensle.
3. Legg merke til den mystiske tittelen: Kva trur du kan ha skjedd?
   
4. Kva er det første du ville ha gjort dersom du var ansvarleg for etterforskinga?

1. Amy og Dan er heltane i forteljinga. Finn eksempel på korleis Amy handlar og blir skildra som ei heltinne.
   
2. Legg merke til korleis teksten er bygd opp, med skildring, handlingsreferat, tankereferat og dialog. Når stoppar handlinga opp og kva driv handlinga framover? Korleis kunne historia ha vorte fortalt dersom du skulle bestemme? Meir skildring? Mindre dialog?
   
3. I tillegg til bøkene er det laga ei eiga heimeside der lesaren kan vere med å løyse mysterium: http://the39clues.no/. Kva synst du om å delta aktivt sjølv på denne måten?

1. Kva fekk du vete om Doria?

1. Skriv ned stikkord om mora.
2. Skriv ned stikkord og eksempel på korleis andre oppfattar mora.
   

1. Gjenta dei siste setningane: ”Det er som manuset til en film der vi er skuespillerne. Problemet er bare at manusforfatteren vår er helt talentløs. Han klarer ikke å finne på noen fine historier.” Kva trur du Doria eigentleg vil seie her? Synst du dette var ei god samanlikning?

1. Kva slags inntrykk får du av Madame Burlaud, rektor Loiseau og Schihont ut frå Dorias skildringar?
   
2. Kva slags religion høyrer Doria til?
   
3. Kva slags verkemiddel finn du i teksten? Kva slags funksjon har dei?
4. Doria beskriv korleis ho og mora blir sett som representantar for nordafrikanske innvandrarar, ikkje som individ, dei blir utsette for generaliserande fordommar. Vis eksempel på dette og på korleis Doria sjølv ser på nokre franskmenn med eit generaliserande blikk.
   
5. Finn eksempel på diskriminerande og trakasserande ordbruk og handlingar.

1. Kva slags inntrykk får du av jentegjengen? Kven er sjefen?
2. Synst du skildringa stemmer med jentegjengar du kjenner til? Vær konkret.
   
3. Verkar dialogane truverdige, eller er språket og uttrykka urealistiske?
4. Aisha reagerer på det Hoa seier om å få barn. Kva kan grunnen vere til det?
5. Les innlegg på denne sida: http://www.ung.no/nyheter/1212_Butikktyveri.html. Samanlikn med jentene i teksten: Kva kan vere grunnane til at unge menneske stel og naskar?
6. Korleis meiner du det er riktig å straffe ungdom under og over 15 år som naskar eller stel?
   

1. Korleis skildrar eg-personen Katniss seg sjølv?
2. Kva slags science fiction-trekk har teksten?
3. Kva synst du om teksten? Er det OK å lese om såpass valdelege hendingar? Ville du ha endra syn på teksten dersom dette hadde hendt på ekte? Kvifor?
4. Det tek omtrent dobbelt så lang tid å kome seg over deltaking i realityshow som sjølve showet varar. Er du med i tre veker, tek det seks veker å finne tilbake til det normale livet. Kva kan det komme av? På kva slags måte trur du personane som er med blir prega av det?
5. Kjenner du til nokre realityshow som du meiner går over grensa? På kva slags måte?

1. ”Det kommer ikke til å være så mye som et merke på kroppen til gutten.” Kva skal skje med guten?
2. Guten fortel sanninga, men politiet nektar å akseptere det han seier. Kvifor er det så ”farleg” at guten vinn?
   
3. Finn eksempel på at dei omtalar guten på ein trakasserande måte og med ufine kallenamn. Kva vil dei oppnå med det?
4. ”Hvem vil bli millionær” er svært populært i mange land, og i Storbritannia er ein mann vorte dømt for juks. Søk på Who wants to be a Millionaire - Charles Ingram på youtube, til dømes:  http://www.youtube.com/watch?v=oKdNGZFh10g&NR=1 Korleis vart jukset oppdaga? Kva slags ulemper kan det føre til å spele om så mange pengar?
   
5. Filmen Slumdog Millionaire er basert på romanen som denne teksten er henta frå. Kva slags skilnader finn du mellom film og roman?
6. Finn ut kva som har skjedd med barneskodespelarane i ettertid. Korleis meiner du dei burde ha vorte behandla?